EEN SOCIAAL LAB – Macht en zingeving in relatietraining

Stel je voor: Je zet zo’n dertig mensen bij elkaar die op duurzaamheid uit zijn en ook nog een antenne hebben voor spiritualiteit. Je vraagt ze niet om te vergaderen of zo, nee, het gaat om samen wonen en werken als een nieuw ‘wij’. Wat gebeurt er dan met macht en zingeving?

In 2006 gaf ik mijn afscheidscollege, over ‘Het gedwongen huwelijk tussen Vrouwe Religie en Heer Macht’. Ik kondigde toen aan dat ik onderzoek wilde gaan doen naar situaties waarin deze huwelijksrelatie toch nog enigszins ongedwongen te noemen was. Er moest sprake zijn van min of meer horizontale machtsverhoudingen èn van een expliciete betrokkenheid op zingevingsvragen, in de ruime zin.

In de zomervakantie na mijn afscheid bezochten we onze oudste zoon en zijn gezin die kampeerden op een camping in Noord-Oost Frankrijk. Behalve de camping was er ook een tuinderij die op duurzaamheid gericht was. Camping en tuinderij werden gedreven door een geïnspireerde groep Nederlanders. De naam van deze plek: Ecolonie. Ik dacht: Een kans voor mijn onderzoek! Veldwerk bleek mogelijk. Ik interviewde alle negentien bewoners, vaste zowel als tijdelijke.

Na dat onderzoekje werd ik opgeslokt door allerlei bezigheden – behalve dan het uitwerken van die interviews. Schuldgevoel nestelde zich in mijn achterhoofd. De therapie: Na zeven jaar een update maken, ter vergelijking. Deze week was ik weer in Ecolonie en sprak met zestien van de ruim dertig bewoners.

Ik trof er dezelfde vaste bewoners aan als in 2007. Van de anderen was niemand gebleven. De gemiddelde leeftijd van de huidige tijdelijke bewoners ligt een stuk lager. Destijds waren de meesten naar Ecolonie gekomen voor hun mid-life crisisbeheersing. Nu zijn er nogal wat vrijwilligers van in de twintig, op zoek naar de juiste invulling van hun beginnend beroepsleven.

Nieuw is een tussengroep van vooral dertigers. Zij maken zich enkele jaren nuttig in Ecolonie. Hier komen ze tot zichzelf en brengen ze hun idealen in de praktijk. Uit deze groep kunnen nieuwe vaste bewoners voortkomen.

Wat zo’n langjarig experiment als Ecolonie spannend maakt, is dat een mini-samenleving wordt ingericht. Dat valt niet mee. De gemeenschap is betrekkelijk klein. Iedereen is op iedereen aangewezen. Vrijwilligers komen en gaan. De deelnemers hebben uiteenlopende persoonlijkheden. Ze koesteren doorgaans duidelijke opinies over zichzelf, over Ecolonie, èn over de noodzaak van duurzaamheid. Er moet worden samengewerkt. Ook al heeft iedereen eigen woonruimte, de maaltijden worden gezamenlijk gebruikt – en niet in stilte. De plek ligt vrij geïsoleerd. Voor vertier is men vooral op elkaar aangewezen.

Hoe verhouden de partners Macht en Zingeving zich in dit sociale laboratorium? De laatste vijftien jaar is met vallen en opstaan een manier van samenleven gegroeid die werkt. Dat is gegaan via machtsprocessen waarbij ideeën en zingevingspraktijken uitgetest werden. Dat leidde tot conflict en afscheid, maar ook tot instroom. De uitgekristalliseerde structuur spreekt veel nieuwkomers aan. Er wordt hard en goed gewerkt. Veel gesprekken raken aan de zin van het mensenleven. Ik trof er sporen aan van wat ik God 3.0 noem.

Maar samenleven is een delicate bezigheid. Succes en routine kunnen blind maken voor vernieuwing. De o zo werkbare structuur kan ook knellen. Het repertoire aan standaardreacties op de ideeënbus, beproefd in de aanloopperiode, kan ontmoedigend werken. Wij en zij komen tegenover elkaar te staan. Het huwelijk tussen Zingeving en Macht kan gaan lijden onder stereotypen. Heer Macht kan zomaar de baas worden over Vrouwe Zingeving.

Ik kwam als buitenstaander langs en hoorde de verhalen aan, ongewild als een soort tijdelijke ombudsman. Ik liet een paar voorzichtige aanbevelingen achter. Een van de vaste bewoners zei: ‘Kun je niet elke maand langs komen?’. Dat lijkt me iets te vaak. Maar het zal geen zeven jaar duren. Daarvoor is Ecolonie veel te fascinerend en inspirerend. En je eet er trouwens voortreffelijk!

70-141114

NB In verband met spam worden reacties op columns in eerste instantie alleen door André Droogers gezien.

Één reactie op “EEN SOCIAAL LAB – Macht en zingeving in relatietraining

  1. Dat lijkt me inderdaad een mooi initiatief en ook goed gelukt. Hier vlakbij heb je een vergelijkbare gemeenschap die zich richt op zorg voor kinderen met een psychische en soms ook fysieke problematiek, Christophorus. Ook voor hen die er wonen en werken is het meestal een zingevende en ook beschuttende omgeving en dat is waardevol. Vanuit een ander gezichtspunt heeft het ook veel kenmerken van een middeleeuwse kloostergemeenschap. Een verschil is daarbij dat de continuiteit in een klooster door de orde werd gewaarborgd, jouw doelmacht, terwijl het hier vaak afhangt van de initiatiefnemer, de ‘visionair’ en pionier. Dat gaat vaak mis als deze aan het eind van zijn ‘vruchtbare’ fase komt of doordat het door succes zo groot wordt dat hij de controle verliest. Een ander vraagstuk is of het past bij de moderne individualiserende mens om in zo’n collectief te leven. Anderzijds is het iets moois als dat lukt om vanuit die individualiteit, zonder opgelegde regels, een gemeenschap te vormen.
    Pieter

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *